Ook verschenen in: Digitaal Bestuur, 6 oktober 2009.
De DB-redactie wijzigde daar de titel in kortweg Harmonieleer.

 

 

Informatiekundige harmonieleer

Pieter Wisse

Het is de toon die de muziek maakt. Maar let op! Dat vergt meerdere en verschillende tonen, tegelijk Ťn achtereenvolgens. Muzikale harmonieleer gaat over hun samenhang. Uniformering werkt zelfs compleet averechts. Met steeds dezŤlfde tonen horen we herrie.

Het is Úndenkbaar dat een professionele componist geen harmonieleer kent. Hij moet haar als vak tijdens opleiding serieus, intensief studeren en vergroot vervolgens zijn kennis, beheersing e.d. extra door ervaring.
Zodra het over betekenissen gaat in relatie tot gebruik van digitale informatie- en communicatietechnologie, lijkt nadruk op samenhangende verschillen echter nog altijd niet besteed aan talloze zgn informatiearchitecten. Van de weeromstuit blijven tevens opdrachtgevers daarover in het ongewisse, wat bijelkaar ernstige stagnatie verklaart. Want harmoniŽren en uniformeren zijn nu eenmaal onverenigbaar.

Zoals er oneindig verschillende tonen zijn, die nogeens extra afwijken per instrument inclusief menselijke stem, verschillen betekenissen van elkaar. Daarom begint informatiekundige harmonieleer met erkenning van betekenissenvariŽteit, die nota bene ook nog eens veranderlijk is.
Informatieverkeer in publiek domein stagneert (nog steeds) door wijdverspreide illusie van uniforme betekenis.

Voor een amateur klinkt het nog paradoxaal: betekenisverbijzondering naar context en tijd dient samenhang. Maar het is volstrekt logisch. Verschillen vormen de onmisbare voorwaarde voor samenhang annex harmonie.

Vergelijk de informatiekundige ontwerper inderdaad met een componist. Hij zoekt naar de reŽle betekenissen, accentueert zonodig verschil ertussen, opdat hij hun harmonie bereikt. Dat ontwerp- annex componeerproces verloopt overigens iteratief.

Noodzaak van beheersing inclusief bevordering van reŽle betekenisverschillen blijkt reeds vanŗf verrassend kleine schaal van informatieverkeer aan de orde. Ordelijk informatieverkeer op maatschappelijke, internationale schaal is daarom zonder passende harmonieleer al helemŠŠl een illusie.

Synoniem met informatiekundige harmonieleer is stelselmatige semantiek. De hoofdwet dicteert contextuele verbijzondering.

Bijvoorbeeld de huidige aanzet voor zgn basisregistraties is op reŽle stelselschaal strijdig met de hoofdwet van informatiekundige harmonieleer. Het principiŽle manco betreft de veronderstelling van betekenisuniformering.
Kortom, bruikbare basisregistraties komen er op die manier nooit. Want ze kýnnen natuurlijk niet indruisen tegen de informatiekundige harmonieleer met haar bijbehorende stelsellogica.

Het idee van basisregistraties suggereert een hiŽrarchie van betekenissen, zelfs een vŗste, die er domweg niet is. Daarentegen verloopt maatschappelijk verkeer langs variabele netwerklijnen, met relevante verschillen van dien.
Daarvoor is een basisregistratie als een uniform gevuld (centraal) informatiemagazijn op zín gunstigst een anachronisme. Ter facilitering van moderne netwerkverhoudingen zouden ze wŤl belangrijke kruispunten kunnen bieden. In plaats van uniforme betekenis te leveren, moeten ze echter als, zeg maar, informatierotondes naar behoefte verschillende betekenissen geleiden.

De cruciale factor is schaal, met daaraan gekoppeld reŽle variŽteit. Wie slechts een enkele toon wil uitbrengen of zomaar wat aanklungelt, hoeft zich over muzikale harmonieleer niet te bekommeren. Voor een heuse muziekcompositie is dat nu eenmaal anders.
Vergelijkbaar moet informatiekunde meegroeien met, als het even kan zelfs anticiperen op Úpschaling van informatieverkeer. De discipline die bewust stelselmatig dimensioneert, dus correspondeert met informatieverkeer op maatschappelijke schaal, noem ik civiele informatiekunde. Daar hoort informatiekundige harmonieleer, vooruit, stelselmatige semantiek dus gewoon als hoofdvak bij.

 

 

30 september 2009, webeditie 2009 © Pieter Wisse